”Lanckorona, Lanckorona
rozłożona gdzie osłona
od spiekoty i od deszczu,
od tupotu szybkich spraw”
(Grzegorz Turnau – Lanckorona)

Jedno z najpiękniejszych i najbardziej romantycznych miejsc w Małopolsce. Ta malownicza wieś położona jest zaledwie 30 kilometrów od Krakowa. Od lat przyciąga ludzi ceniących piękno i spokój. Szczególnie polubili ją artyści, malarze, pisarze, którzy szukali i szukają tu wytchnienia i natchnienia.


Na zlecenie Kazimierza Wielkiego na Lanckorońskiej Górze (550 m n.p.m.)  zbudowano okazały zamek obronny, którego ruiny do dziś się zachowały i wchodzą w skład kompleksu kalwaryjskiego wpisanego na listę UNESCO.
Przez następne stulecia miasteczko znajdowało się w rękach wielu rodów, a byli wśród nich Lanckorońscy, Zebrzydowscy, Wielopolscy, Czartoryscy, Myszkowscy.
Dzięki położeniu na ważnych szlakach handlowych, między innymi z Wiednia do Krakowa, miasto doskonale i szybko rozwijało się gospodarczo. Na dodatek otrzymało z rąk króla Kazimierza Wielkiego przywilej organizowania targów i jarmarków. I właśnie do tych dawnych tradycji handlowych nawiązuje organizowany co roku słynny Jarmark Świętojański, który odbywa się  w weekend przed nocą świętojańską. Ta impreza gromadzi na lanckorońskim rynku artystów ludowych, malarzy, rzeźbiarzy, garncarzy, przedstawicieli ginących zawodów, a także zespoły artystyczne i producentów żywności ekologicznej z Lanckorony oraz sąsiednich gmin.


Ale Jarmark Świętojański to nie jedyna cykliczna impreza ciesząca się ogromnym zainteresowaniem miejscowych i turystów. Na stałe do kalendarza wpisały się Romantyczna Lanckorona, Jarmark Wielkanocny oraz najbardziej niezwykły i najważniejszy festiwal czyli Anioł w miasteczku, odbywający się co roku przed Bożym Narodzeniem. Podczas tego kolorowego jarmarku można podziwiać dziesiątki rzeźb aniołów. Na rynku lanckorońskim odbywa się targ produktów regionalnych, warsztaty anielskie, korowody, organizowane są wystawy i koncerty. Ideą festiwalu jest zwrócenie uwagi na ludzi pełnych anielskich cech, którzy dzielą się dobrem z innymi. Kulminacyjnym punktem jest nadanie tytułu „Anioła Lanckorony”. To wdzięczne i  honorowe wyróżnienie przyznawane jest przez Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne "Na Bursztynowym Szlaku" osobom zasłużonym dla miasteczka.


Jednak przyjeżdżających tu, najbardziej urzeka charakterystyczny i jednocześnie absolutnie unikalny w skali światowej lanckoroński rynek, położony na stromym zboczu góry. Jego drewniana zabudowa zachowuje średniowieczny układ. Domy stawiano na kamiennych podmurówkach, często kryjących sklepione piwnice. Warto zauważyć, że wejścia do piwnic, przykryte klapą, znajdują się przed bramą na zewnątrz budynku. Taka konstrukcja miała na celu umożliwić i ułatwić handel.
Domy zwrócone są szczytami w stronę rynku. W wielu miejscach zachowały się malownicze podcienia. Podobno jedno z praw głosiło, że koniec dachu oznaczał także koniec posiadłości gospodarza, co tłumaczy tak duże wysunięcie okapów.
Szerokie bramy, przez które niegdyś wjeżdżały wozy, kryją za sobą rozległe i często piękne ogrody.
Latem miasto tonie w kwiatach, a zimą małe, niezwykle przytulne, nisko usytuowane okna ozdobione są aniołami i rękodziełem lokalnych twórców.


Przy Rynku, w jednym z narożnych domu, którego dach ciągle jeszcze pokryty jest gontem, mieści się Izba Muzealna. Warto ją odwiedzić ze względu na interesujące zbiory przedmiotów codziennego użytku i rękodzieła ludowego tutejszych mieszkańców, pochodzące z początku XX wieku.

W roku 2016 minie 700 lat od narodzin czeskiego króla i rzymskiego cesarza Karola IV (1316–1378), jednej z najwybitniejszych postaci w dziejach Europy. Które miejsca w Pradze pokazałby zwiedzającym ten władca, jeżeli wystąpiłby w roli przewodnika?

Kamienica Pod Kamiennym Dzwonem: miejsce narodzin Karola IV

Wędrówkę rozpoczniemy w samym sercu zabytkowego centrum Pragi, na Rynku Starego Miasta. Na wschodniej pierzei rynku wznosi się piękna, gotycka kamienica z godłem w narożniku. To kamienica Pod Kamiennym Dzwonem, wybudowana w XIII w. Rodzice Karola IV, Jan Luksemburski i Elżbieta Przemyślidka, mieszkali w nim dlatego, że przebywanie na Praskim Zamku nie było możliwe na skutek pożaru. Właśnie wtedy, prawdopodobnie 14 maja 1316 r., urodził się późniejszy władca. Warto zajrzeć do zabytkowych wnętrz, w których Galeria Miasta Stołecznego Pragi organizuje wystawy.

Most Karola: najstarszy most w Pradze

Nazwa mostu Karola, zwanego dawniej Praskim lub Kamiennym, pochodzi od imienia jego założyciela, cesarza Karola IV. Astrolodzy obliczyli zresztą dla swojego władcy najstosowniejszą porę rozpoczęcia budowy mostu. Budowę rozpoczęto 9 lipca 1357 r. o godzinie 5:31.  Godzina i data utworzyły wtedy wyjątkowy, rosnący i malejący szereg nieparzystych liczb: 1-3-5-7-9-7-5-3-1. Most ma 518 m długości, niecałe 10 m szerokości i oparty jest na 16 filarach. Został wybudowany z piaskowcowych ciosów, a zgodnie z legendami do zaprawy dodawano mleko i wino. Obecnie most Karola ozdobiony jest trzydziestoma rzeźbami i zespołami rzeźb i służy wyłącznie do ruchu pieszego. Dzieje mostu przedstawia szczegółowo Muzeum Mostu Karola, usytuowane na placu Krzyżowców, tuż obok staromiejskiej wieży Mostowej.

Staromiejska Wieża Mostowa: galeria Luksemburgów

Budowę bramy wejściowej na most Karola od strony Starego Miasta, najpiękniejszej bramy gotyckiej Europy, zakończono przed 1380 r. Bogaty wystrój rzeźbiarski bramy w symboliczny sposób upamiętnia rządy Luksemburgów. Przedstawia on postaci budowniczych wieży, władców Karola IV, jego syna Wacława IV oraz świętych Wojciecha i Zygmunta, patronów Czeskiego Królestwa, a także św. Wita, patrona praskiej katedry i mostu.

Pomnik Karola IV na placu Krzyżowców

Zaledwie parę kroków od Staromiejskiej Wieży Mostowej stoi pomnik Karola IV, wzniesiony w 1848 r. z okazji pięćsetnej rocznicy założenia Uniwersytetu Karola. Cesarz jedną ręką oparty jest na mieczu, zaś w drugiej trzyma akt erekcyjny uniwersytetu. Wokół władcy umieszczono alegorie ówczesnych czterech wydziałów i cztery wybitne postaci przyjaciół i bliskich współpracowników cesarza: Arnošta z Pardubic, Jana Očko z Vlašimi, Mateusza z Arras  i Beneša Krabice z Weitmile.

Rok 1348: rok uniwersytetu i Nowego Miasta

Wyjątkowo udany i owocny w życiu Karola IV rok 1348 odnotowano we wszystkich czeskich podręcznikach do historii. W marcu Karol IV rozpoczął budowę praskiego Nowego Miasta, którego centralnym punktem stał się dzisiejszy plac Karola, następnie założył zamek Karlštejn i klasztor benedyktyński, znany także pod nazwą Na Slovanech lub Emauzy. W kwietniu 1348 r. powstała Praska Szkoła Wyższa, pierwszy uniwersytet w Europie Środkowej, noszący obecnie imię założyciela: Uniwersytet Karola. W sercu największego kompleksu na Starym Mieście znajduje się Karolinum, najstarsze, zachowane kolegium uniwersyteckie. W największej auli odbywają się uroczystości wręczenia dyplomów i różnego rodzaju zgromadzenia. Obiekty Karolinum otwierają podwoje także w czasie wystaw i koncertów. Epokę Karola IV przypomina również przepiękny gotycki wykusz, wystający z budynku na rogu rynku Ovocný trh i ulicy Železná.

Zamek Praski i katedra św. Wita

Dzięki Karolowi IV na Praskim Zamku odbudowano dawny pałac królewski. Wraz z budowniczymi, Mateuszem z Arras i Piotrem Parlerem, przyczynił się do wybudowania katedry św. Wita, która w dziejach praskiej architektury symbolizuje okres szczytowego gotyku. Król wybudował także nowy grobowiec królewski i sprowadził do niego szczątki czeskich władców i hierarchów kościelnych. Za serce i duszę katedry uważana jest kaplica św. Wacława. Na drzwiach osadzonych w portalu północnym widoczna jest obręcz z brązu, którą święty Wacław chwycił rzekomo tuż przed śmiercią. Drzwi w południowo-zachodnim narożniku kaplicy prowadzą do skarbca koronnego, w którym przechowywane są czeskie insygnia koronacyjne.

Najjaśniejszy Pan w ujeżdżalni Wallensteina

Karola IV, wyjątkową postać dziejów politycznych i kulturalnych Europy, człowieka, który potrafił w pełni wykorzystać sztukę i architekturę do promocji cesarskiego majestatu, przedstawi bawarsko-czeska wystawa z okazji 700. rocznicy narodzin władcy, zorganizowana przy współpracy z Galerią Narodową. Wystawę można zwiedzać od połowy maja do końca września 2016 r. w Ujeżdżalni Wallensteina w dzielnicy Mała Strana.

Uroczystości rocznicowe przygotowywane są także w Karlowych Warach, słynnym uzdrowisku założonym przez Karola IV. Ponadto na terenie Republiki Czeskiej prezentowana będzie wędrowna wystawa mistrzowskich replik czeskich insygniów koronacyjnych.



Tekst: www.czechtourism.com
Zdjęcie: Dagmar Veselkova

Wizygoci, czyli Goci Zachodni, ludy germańskie, które zajmowały tereny Półwyspu Iberyjskiego i Galii od najechania  w 268 roku na Cesarstwo Rzymskie, w IV wieku zostali chrześcijanami po przejściu na arianizm. Po podbiciu w roku 711 królestwa Wizygotów przez muzułmanów, część ludności przeniosła się w okolice Asturii. Ludność kontynuowała tradycje wizygockie tworząc lokalną sztukę zwaną asturyjską oraz charakterystyczne budowle asturyjskie. Do przykrycia dachem całych budowli, stosowali sklepienia kolebkowe - na długo przed wprowadzeniem stylu romańskiego - często oparte na gurtach czyli łukach sklepieniowych przebiegających prostopadle do pomieszczenia. Budowle były podparte przyporami, stosowano łuki podwyższone oraz przeźrocza w przegrodzie oddzielającej chór od nawy. Dekoracje rzeźbiarskie były płaskie o wzorach występujących w architekturze wizygockiej. Elementem  dekoracyjnym były bogate malowidła ścienne.


Sam Miguel de Lillo wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO.
W IX wieku zbudowano dla Ramira I dworską kaplicę. Po przebudowie z XVIII wieku przypomina obecnie świątynię bizantyjską.
Miguel de Lillo to niewielki budynek podzielony wewnątrz na wąskie nawy. Dla podparcia sklepień przekrywających wnętrze zastosowano zewnętrzne przypory. Budowla, przebudowana w XVIII wieku, swoim kształtem przypomina kościoły bizantyjskie.

Pod koniec XIX wieku nastąpił wielki rozwój kolei nadwiślańskiej, której trasa biegła z Mławy  do Kowla na Ukrainie  przez podwarszawskie miejscowości położone wzdłuż rzeki Świder.  W tym czasie mieszkańcy Warszawy, zauroczeni odkrytymi, niezwykle pięknymi i dzikimi leśnymi terenami, zaczęli je kupować i budować na nich letnie mieszkania. Duży wpływ na dalszy rozwój wilegiatury miało uruchomienie w 1914 roku kolejki wąskotorowej z Warszawy przez Wawer do Karczewa. Wilegiaturą nazywano miejsce pobytu oraz pobyt na wsi, na świeżym powietrzu dla wypoczynku i zdrowia. Jej kolebką stała się osada Brzegi, w której Michał Andriolli, polski rysownik i malarz, wybudował kolonię letniskową.  W okresie największego rozwoju miejsca, na jej terenie znajdowało się kilkanaście  dworków, wszystkie zaprojektowane przez samego Andriollego. To on nadał tutejszemu budownictwu drewnianemu specyficzną formę i w ten sposób zapoczątkował tzw. styl nadświdrzański, który charakteryzował się drewnianymi i ażurowymi zdobieniami ganków oraz werand niespotykanymi nigdzie indziej.